Derneğimiz

Derneğimiz

İzmir Multipl Skleroz Derneği, -İMSD- 1988 yılında Multipl Skleroz'lu hasta ve yakınları, gönüllüler, konuya ilgi duyan doktor, psikolog, hemşire, sosyal hizmet uzmanları, hukukçular ve diğer ilgili kişilerce kurulmuştur

Yazının devamı
Anasayfa Geri Dön

MS'te Kadın Olmak

Multipl skleroz (MS) hastalığı ile tanıştıktan sonra kafamıza yüzlerce soru hücum eder. İster hasta olalım isterse hasta yakını hem geleceği planlamak hem de mevcut durumu iyileştirmek için birçok karar almak zorunda kalırız. İlk zamanlar hastalık bilgisi hayatımıza bomba gibi düşer. Hastalığın varlığını kabul etmek bile imkansız iken doktorun söylemeye çalıştıklarını anlamak çok zor gelir. Zamanla toz bulutu dağılır ve yeni hayatımızın resmi belirmeye başlar. Çevremdeki insanlara bunu nasıl açıklayacağım, okula gidebilecek miyim, evlenebilir miyim, çocuğumun başına ne gelecek gibi birbirini kovalayan yüzlerce soru beynimize üşüşüverir. Bir de kadınsak omuzumuza anneliğin veya anne olma olasılığının yükleyeceği sorumluluk ta biner.

Ben bu yazıda kadın MS hastalarının ve hasta yakınlarının merak ettiği, doktorların cevabını bildiği bazı soruları gözden geçireceğim.

1-MS hastalığında kadınlarla erkekler arasında farklılık var mı?

  • Kadın olmak, otoimmün (kendi savunma hücrelerimizin yaptığı) hastalıkların gelişme riskini arttırır ( 2.7 kat). MS hastalığı kadınlarda erkeklerden 3 kat daha fazla görülür.
  • Hormonlarımızla MS arasındaki güçlü bir ilişki vardır. Hormonal değişimler hastalığın varlığını ve şiddetini etkiler. Kadınlık hormonları artıp azaldıkça MS’in şiddeti değişir. MS hastalığında T-Helper 1 (TH1) dediğimiz tipteki savunma hücreleri yüksektir. Bu hücrelerin etkisi ile hastalık çıkar. Düşük östrojen düzeyi TH1 yanıtlarını arttırır, östrojen ve progesteron yüksekse TH1 yanıtı azalır, TH2 yanıtı artar.

2-Hamileliğin MS üzerine bir etkisi var mı?

  •  Hamilelikte TH1 aktivitesi azalır. Böylece hamilelik döneminde MS hastalığı yatışır. Bu dönemde MS başlama olasılığı oldukça düşüktür (sadece %10-20). MS tanısı almış bireyde de hamilelik koruyucu bir dönemdir ve hastalık aktivitesi hamilelik öncesine göre %70 azalır.
  • Doğumdan sonraki erken dönemde hızlı bir şekilde TH1 aktivitesi artar. Bu nedenle bu dönemde atak sıklığı 3 kat artar.
  • Hamilelik sırasında atak oluşacaksa daha ziyade hafif ve iz bırakmayan ataklar oluşur. Fakat doğumdan hemen sonra oluşan ataklar şiddetlidir.
  • Yapılan bir çalışmada atak geçirme riski hamilelikten 1 yıl önce yılda yüzde 7 iken, hamilelik döneminde yüzde 2, doğumdan sonraki ilk 3 ayda ise yüzde 12 olarak bulunmuş.

2-MS’in hamilelik üzerine etkisi nedir?

  • MS’nin doğurganlık (doğurabilmek)  üzerine olumsuz bir etkisi gösterilmemiştir.
  • Ancak kadında % 40, erkekte % 60 cinsel fonksiyonlarda bozukluk vardır.
  • MS’in hamilelik üzerine zararlı etkisi yoktur, MS hastası hamile kalınca bebeğin alınmasına (kürtaj) gerek yoktur.
  • Hamilelik öncesi dönemde annenin küçük ve büyük tuvaletini yapmakta zorlanması varsa bunlar mümkün olduğunca tedavi edilmelidir.
  • Hareketsizlik, şişmanlık, kasılmalar hamileliğin zor geçmesine, sorunlar çıkmasına neden olabilir. Önlem olarak varis çorapları, düşük dozda kan sulandırıcı ilaçlar ve iğneler duruma göre kullanılabilir.

3-MS’in bebek üzerine etkisi nedir?

  • MS hastalığı bebekte herhangi bir sakatlığa veya ölüme neden olmaz.
  • Bir anne veya baba MS hastası ise bunun bebekte de olma olasılığı yüzde 3-5’tir.
  • Hem anne hem baba MS hastası ise bebekte yüzde 30 hasta olur.
  • Anne baba sağlıklı ancak akrabalık var ve ailede başka MS hastaları varsa (ailevi MS) bebeğin MS olma riski yüzde 9’dur.
  • MS’li bir anne bebek doğurduğunda bebeğin muayene bulguları, ölüm veya sakatlık riski normal herhangi bir anneden faklı değildir. Sadece kilosu normal bebeklerden daha düşük olabilir.

4-Kullanılan ilaçlar bebeğe zarar verir mi ve hamile kalmadan önce kesilmeli mi?

  • MS hastasında mümkünse hamilelik dönemi planlanmalı ve kullanılan ilaçlar en az 3 ay önceden kesilmelidir.
  • Bazı MS  ilaçlarının (interferon, glatiramer asetat, IVIg , mitoxantron, AZA ve siklofosfamid, Methotreksat) hamilelik süresince  kullanılması  önerilmez.
  • Atak önleyici olarak kullanılan iğnesini (interferon, glatiramer asetat)  kesmek istemeyen ve bu şekilde hamileliğini tamamlayan hastalar incelendiğinde bazı bebeklerde olumsuz sonuçlar olmasına rağmen tamamen normal bebekler de görülmüştür.
  • Hamilelik sırasında MS atağı oluşursa kortikosteroid kullanılabilir.
  • Kasılma önleyici ilaçlar ve ağrı için kullanılan ilaçlar için hastanın durumuna göre karar verilir.

5-Tüp bebek gibi yöntemlerle bebek sahibi olmaya çalışmak MS’te zararlı mı?

  • Günümüzde  yardımcı üreme teknolojileri (ART) dediğimiz yöntemlerle bebek sahibi olma şansı artmıştır. Bu amaçla hormon tedavileri kullanılmaktadır.
  • Kısırlık  MS’li kadınlarda sık görülmez. Yine de bebek isteyen fakat normal yollarla bebek sahibi olamayan MS hastaları mevcuttur. Bu hastalarda ART kullanmak  MS gelişimi üzerine etkili olabilir
  • ART, MS atağı geçirme riskini 7 kat, MRG’da yeni plak görülme riskini 9 kat arttırır.
  • MS’li  kadınlarda  tüp bebek yöntemlerinin atak sıklığında  artışa yol açar. Fakat bunun hamilelik öncesi MS ilaçları kesildiği için mi, kullanılan hormonlarla mı ilişkli ,  hasta strese girdiği için mi oluyor belli değildir.

6- Doğum sayısının fazla olması MS’in gidişatını etkiler mi?

  • Çocuk sayısının veya düşük-kürtaj sayısının MS üzerine kanıtlanmış bir etkisi yoktur.
  • Hamilelikten hemen sonra şiddetli bir atak geçirme riski artmıştır, bunu önlemek için doktorlar riskli hastalarda ilaçları erken başlarlar. Hamileliğin MS hastalığının uzun seyri üzerine etkisi olmadığı varsayılmaktadır.

7-  MS hastasının doğumu normal kadından farklı mı olacak?

  • MS’e bağlı herhangi bir şikayeti olmayan kadında doğum normal bir kadından faklı seyretmez. Eğer MS’e bağlı yorgunluk varsa doğum sırasında da yorgunluk artacağından ek müdahale (forseps, sezaryen) gerekebilir.
  • Bacakları ve karın kasları güçsüz olan bir MS hastasında bile doğumun ilk aşamaları normal olarak ilerler. Doğumun ilerleyen aşamalarında bu annelere bebeği itebilmek için yardım gerekebilir.
  • Yapılan çalışmalarda MS hastasında yorgunluk, bacaklarda güçsüzlük ve kasılma gibi nedenlerle vakum, forsepsle müdahale  doğum ve sezaryen oranlarında artış görülmüştür.
  • Doğum için anestezi gerekirse  genel anestezi veya epidural anestezinin zararı yoktur. Fakat spinal anestezinin doğum sonrası atakları arttırma riski vardır.

8-Bebeğimi emzirebilir miyim?

  • Emzirme MS’li hastalarda etkilenmemiştir. Bazen ilk 6 hafta annenin sütü az olabilir.
  • Doğum sonrası beklenen atağın  şiddeti ve sıklığı emzirmeden bağımsızdır.
  • Herhangi bir nedenle anne çocuğu emzirmeyi düşünmüyor ise MS için uzun dönem tedavi yeniden başlanabilir.
  • Emzirme döneminde de Avonex, Betaferon, Copaxon, Rebif, Tysabri ve Mitoksantron tedavilerinden hiç biri güvenlik onayı almamıştır.
  • Gerekiyor ise atak tedavisinde belli önlemler alınarak steroid tedavisi verilebilir.
  • Önceden sütün sağılıp saklanması ve steroid tedavisinden en az 4 saat sonrasına kadar bebeğin önceden hazırlanan bu sütle beslenmesi bebeği steroide mazur bırakmamak için izlenebilecek bir yöntemdir.
  • Emzirmede kısa süreli kortizon kullanımı zararlı değildir. Kortizon süte küçük miktarda geçer ve kısa sürede atılır.

9-Kürtaj yaptırmak MS’i etkiler mi?

  • Kürtaj tanı almış bir MS’de atağı tetikleyebilir.

10- Ay halinin MS üzerinde nasıl etkileri var?

  • MS’li birçok kadın  ay hali öncesinde kötüleştiklerini belirtirler , yapılan ayrıntılı testlerde de bu kötüleşme kanıtlanmıştır (PASAT , NHP TEST, ACT,FST testlerinde).

11- MS hastasının ne zaman gebe kalacağı önemli mi?

  • Gebelik isteği konusunda hekim akılcı ve donanımlı bir rehberlik yapmalıdır
  • Genç anne ve baba adaylarında uzun dönem koruyucu tedavi başlanma zorunluluğunda çocukları yok ve hastalık aktif durumdaysa, sperm ya da yumurtanın dondurulması ileride çocuk sahibi olma konusunda bir seçenek olabilir.
  • Hastalığın yatıştığı dönemde; hekim, hasta, hastanın eşi beraber karar verir, uzun dönem tedaviler kesilip 3 ay bekledikten sonra gebelik oluşması beklenir.

Bir aile planlaması yaparken hepimizin dikkate alması gereken konular olan duygusal, sosyal ve ekonomik konuların yanı sıra, MS'li genç erkekler ve kadınlar kronik ve öngörülmeyen bir hastalığın belirsizliğini göz önünde bulundurmalıdır. Bu karmaşık karar hakkında çiftlerle konuşurken,  olumlu olası sonuçların yanı sıra olumsuz durumları da düşünme konusunda çiftleri cesaretlendirmek önemlidir- örneğin; ebeveynlerin yetersizliği belirgin bir şekilde ilerleyebilir, ve ebeveynlik ve para kazandırıcı rollerde bazı değişiklikler gerektirebilir. Çocuğun hayatının ilk bir kaç haftası ya da ayının ötesini düşünmek hatırlatılmalıdır. Çok sıklıkla, müstakbel eşler bebeklerin hızlıca aktif çocuklara ve yoğun gençler haline geldiklerini unutarak bebeği hastaneden eve getirme konusuna odaklanırlar.

Gelecekteki hastalıkla ilişkili değişikliklerle başa çıkma için olası strateji ve kaynaklar yoluyla düşünmek için zaman isteyen çiftler, meydana geldiğinde zorluklarla daha kolay başa çıkar.

  • Çiftler için dikkate alınması gereken önemli faktörler:
    • Kişisel öncelikler ve ihtiyaçlar
    • İlişkilerinin gücü ve esnekliği
    • Mevcut destek sistemi
    • Mali kaynaklar
    • Ebeveynlik ve çocuk yetiştirme hedef ve idealleri
  • En iyi koşullar altında, bazı çiftler bu önemli konular hakkında iletişim kurmayı zor bulabilirler. Özellikle partnerler semptomların kötüleşme olasılığı ya da hastalık ilerlemesi üzerine düşünmek ya da konuşmak konusunda isteksizse MS öngörülmezliği bunu çok daha zor hale getirebilir. MS'e aşina bir aile terapisti, partnerlerin birbirleri ile duygularını ve kaygılarını açıklamalarına, seçenekleri belirlemelerine, ve etkin iletişim ve problem çözme stratejilerini geliştirmelerine yardımcı olabilir

12- Doğum kontrol yöntemlerinin MS hastalığı üzerinde etkisi var mı?

  • Doğum kontrol haplarının MS üzerinde zararlı bir etkisi yoktur, sadece hareketsiz hastalarda damar tıkanıklığı riskine dikkat edilmelidir.

Uzm. Dr. Yüksel GÜVEN YORGUN
Ödemiş Devlet Hastanesi

Anasayfa Geri Dön
MS Etkinlikleri

Dernek Etkinliklerimiz

Yaklaşan herhangi bir etkinlik bulunamadı

Önceki Etkinlikler