Derneğimiz

Derneğimiz

İzmir Multipl Skleroz Derneği, -İMSD- 1988 yılında Multipl Skleroz'lu hasta ve yakınları, gönüllüler, konuya ilgi duyan doktor, psikolog, hemşire, sosyal hizmet uzmanları, hukukçular ve diğer ilgili kişilerce kurulmuştur

Yazının devamı
Anasayfa Geri Dön

Alternatif ve Tamamlayıcı Tıp Nedir?

Özel bir duruma yönelik, ancak bilimsel olarak kanıtlanmamış, güvenli ve etkili olduğu belirsiz tedavi ya da girişimlere “alternatif tedavi” denmektedir. Klasik tedaviye ek olarak kullanılan alternatif tedavilere ise “tamamlayıcı tedavi” denir. Örneğin İlaç tedavisi ile haftalık masajın birlikte kullanımı tamamlayıcı tıp olarak tanımlanır.

Alternatif ve Tamamlayıcı Tıp (ATT) diyet, egzersiz, zihinsel şartlanma, ve yaşam biçimi değişiklikleri gibi yöntemleri kullanır. Akupunktur, yoga, aromaterapi, gevşeme egzersizleri, bitkisel tedaviler ve masaj bunlara örnek olarak verilebilir.

ATT eski Yunandaki Hipokrat zamanından bu yana kullanılmaktadır.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ATT sınıflaması:

  • Geleneksel tıp: Ayurveda, Çin tıbbı, homeopati, naturopati
  • Zihin-beden tıbbı: Meditasyon, yoga,  Tai-Chi, Chuan..
  • Bitkisel tıp: aromaterapi, vitaminler, gıdalar
  • Girişimsel ve beden temelli yöntemler: Masaj, hamam, osteopati, kiropraksi.
  • Enerji tedavileri: Akupunktur, Reiki, biyoenerji, Shiatsu, Qi Gung

Bir çok kronik hastalıkta olduğu gibi multipl sklerozda ATT kullanımı sıktır (% 25-100). MS’de ATT kullanımı üzerine yapılan küçük ve kontrolsüz çalışmalarda genellikle sübjektif (öznel) yakınmalarda iyilik ve bundan da önemli olarak yaşam kalitesinde artma bildirilmiştir. Yan etkileri genellikle önemsizdir. Bir çalışmada önemli-önemsiz tüm yan etkiler dikkate alındığında modern tıp ilaçlarının yan etkileri %59 iken, ATT ilişkin yan etki %9 oranında bildirilmiştir.  Ciddi karaciğer ya da böbrek hasarı en önemli yan etkileridir. En çok kullanılan ATT’ler masaj, özel diyetler ve besin destekleridir. Çoklukla klasik MS tedavilerine ek olarak kullanılırlar. MS’de ATT kullanımının güvenliği ve etkinliği hakkında bilimsel çalışma azdır. Özellikle birbirleri ile ya da modern tıp ilaçları ile kombine edilen alternatif tıp ilaçlarının yan etkileri hakkında bilinenler son derece azdır ve ciddi yan etki olasılığı dikkate alınmalıdır.

Almanya’dan bildirilen oldukça geniş bir çalışmada MS hastalarının %70’inin hastalıklarının bir döneminde ATT kullandığı ortaya konmuştur. Bu çalışmanın sonuçlarına göre ATT kullanımı dindarlık, fonksiyonel bağımsızlık, kadın olmak, beyaz yakalı işlerde çalışmak ve yüksek eğitim düzeyi ile doğru ilişkili bulunmuştur. ATT kullanımı için en belirgin nedenler klasik tedavi ile yüksek yan etki oranı, düşük tedavi başarısı ve hekimin hastaya yeterli zaman ayıramaması olarak belirmiştir.

Yaygın kullanılan bazı ATT’ler için bilgiler: Bu bölümde ATT için uygulayıcıların kendi alanları hakkında ifade ettikleri bilgilere yer verilecektir. Bu bilgilerin güvenilirliği için genellikle doğrulanmış ve yeterli veri olmadığı akılda tutulmalıdır.

I- Naturopatik Tıp (NT)

Naturopatik uzmanlar MS’e holistik (bütüncül) bir şekilde yaklaştıklarını ifade ederler: Fiziksel, zihinsel/bilişsel ve ruhsal. ABD’de naturopatik tıp resmi sağlık otoritesi tarafından kabul edilmiş bir uygulamadır ve eğitimi 4 yıldır. Naturopatik tıp uygulamasında hem modern tıbba ait tanısal testler (rutin biyokimya, MR, ultrason gibi) yanı sıra, kendine özgü testler de (nabız ve dil testleri) kullanılabilir. Hastanın kendi hastalığı hakkındaki görüşlerini dinlemek tanı aşamasının önemli bir parçası olarak değerlendirilir.

Sıklıkla bir kaç yöntem bir arada uygulanır, ve zaman içinde hastanın yanıtlarına göre yeniden düzenlenir. Naturopatistlere göre MS’te yarar en çok yaşam kalitesini iyileştirici, erken evrede belirgin ve yaklaşık %50 kadardır.

NT, geleneksel Çin tıbbı, Ayurvedik tıp, homeopati gibi diğer bütüncül ATT ile benzer temel karakteristikleri paylaşır. Bu sistemlerin iç karmaşıklığı bilimsel olarak incelenmelerini engellediğinden MS le ilgili geniş çalışmaları yoktur.

II- Homeopati

Homeo: benzer – pathos:hastalık. Çok seyreltik ilaçlardan çok düşük dozlarda vererek bedenin iyileşme yeteneğini uyartmak şeklinde tanımlanabilir. Homeopati öğretisine göre hastalık semptomları bedenin bütünü içindeki uyumsuzluğun göstergesidir. Tedavi edilmesi gereken hastalık değil, kişi olmalıdır. İlkeleri Alman Dr Samuel Christian Hahnemann (1796) tarafından belirlenmiş olan homeopati bir çok ülkede resmi bir dal olarak kabul edilmiştir ve hastaneleri vardır.

Hastalıklardan korunma ya da tedavi (allerji, astma, kronik yorgunluk sendromu depresyon, sindirim bozuklukları, kulak enfeksiyonları, baş ağrısı, deri döküntüleri) amacıyla kullanılır. Homeopatik ilaçlar ticari olarak hazırlanır ve eczanelerde satılır. Hepsi doğada bulunan maddelerden hazırlanır. Homeopati bitkisel tıp ile karıştırılmamalıdır. Bitkisel tıp yalnızca bitkileri (tentürleri) kullanır. Homeopati ise yalnızca bitkilerden değil, ayni zamanda minerallerin ve doğadaki her tür maddeden yapılmış aşırı seyreltilmiş ilaçların mikro dozlarını kullanır.

II- Yoga:

Eski Hint felsefesine dayanan bir uygulamadır. Çeşitli tipleri vardır: Iyengar, Viniyoga, Sivananda gibi… Ruhsal ve fiziksel olarak uygulanır. Postür (asanas -Hatha Yoga), nefes alma yöntemleri (pranayama), ve mental konsantrasyonu  (meditasyon /dhyana) düzeltir. Öngörülen yararlar kas gücünde artış, esneklik, hareket genişliğinde artış, gevşeme, enerji, kendini iyi hissetme, ağrıda azalma, uyku kalitesinde iyileşme, streste azalma, ve fizyolojik parametreler üzerinde kontrol şeklinde sıralanabilir (Boehm K et al.. 2012).

III- Aromaterapi:

Kökü beş bin yıl öncesine kadar uzanan bir tedavi yöntemidir. Eski Mısır’da mumya yapımında uygulandığı bilinmektedir.  Kültürlere göre anlamı değişen bir uygulama olup; Çin’de tanrıya olan şükranın ifadesi, İyonya’da güzellik ve tedavi amacıyla, Roma’da asalet ifadesi olarak kullanılmıştır.

MS ile ilgili çalışması yoktur. Ağrıya iyi gelebileceği şeklinde görüşler mevcuttur.

IV- Çuha çiçeği yağı
Evening primrose oil
: MS’te en öok kullanılan btkisel maddlerden biri olsa da Sınıf 1-2 çalışma yoktur. Küçük ölçekli açık bir çalışmada diğer ATT maddeleri ile birlikte etkili bulunmuştur. Temel mantığı ayçiçeği yağı (linoleik asit, doymamış Omega-6 yağ asidi) gibi yağların MS belirtilerini iyileştirebileceği görüşüdür,  Ancak buna ilişkin objektif kanıtlar yoktur.

V- Akupunktur

Çok eski zamanlardan bu yana iyi bilinen bir uygulama olmakla birlikte akupunkturun da MS’e iyi geleceğine dair bilimsel veriler son derece azdır. Karpatkin 2014’te12 hakemli makaleyi değerlendirdiği bir meta-analiz yayınlamıştır. Buna göre bu makalelerin yazarlarının hepsi MS’te akupunkturu etkili bulduklarını bildirmişlerdir. Ancak Karpatkin’e göre, değerlendirilen çalışmaların istatistiksel güçleri zayıf, metotları sorunludur ve ortak bir sonuç çıkarılamamaktadır.

MS’te ATT Kullanımı Üzerine Resmi Otoritelerin Yaklaşımları

ATT’lerin bu denli yaygın kullanılmaları ve hasta sağlığını doğrudan ilgilendirmeleri nedeniyle modern tıp ta bu uygulama alanını görmezden gelemez. Böylece ülkemizde ve dünyada gerek bilimsel çevreler, gerekse sağlık otoriteleri ATT hakkında çalışmalar yapmakta, yönergeler yayınlayarak kötüye kullanıma çok açık olan bu alanı düzenlemeye çalışmaktadırlar.

Böylece 2014’te Amerikan Nöroloji derneği MS’te ATT kullanımı üzerine bir yönerge hazırlamıştır (Summary of Evidence Based Guideline: Complementary and Alternative Medicine in Multiple Sclerosis-AAN, 2014).

Bu yönerge aşağıdaki sorulara yanıt aramak üzere hazırlanmıştır:

  • ATT MS’e özgü semptomları iyileştirir mi; atakları ya da biriken engelliliği (dizabiliteyi) önler mi?
  • ATT MS’i kötüleştirir mi, ya da ciddi yan etkilere yol açar mı?
  • ATT, MS ilaçları, özellikle de çok uzun süe kullanılan hastalık düzenleyici ilaçlar (immünomodülatör tedaviler) ile etkileşir mi?

Bu yönergeye göre tüm alternatif ve tamamlayıcı tedavi ilaç ve uygulamaları 2 ana başlık altında toplanabilir: Etkili olmayan ya da etkili olduğu gösterilemeyenler, ve etkili olabileceğine dair kanıtlar bulunanlar.

I- MS tedavisinde kullanım için yetersiz veri olan ATT’ler:

a- Zihin-beden tıbbı          

  • Biofeed-back: bir beden sisteminin aktif fizyolojik izlemi (örn. EMG ile)
  • Müzik tedavisi: müzik terapistinin ustalıklı şekilde müziği kullanması
  • Akla dayalı eğitim: duyusal, duygusal, bilişsel gözlem altında zihin eğitimi
  • Hipnoz: Ağrıyı gidermek ve rahatlama için bir dizi telkin ile uyartım

b- Biyolojik temelli uygulamalar

  • Padma-28: 22 otun Ayurvedik karışımı. Supresör T lenfositler ve doğal interferonlar üzerine immünolojik etkiler öngörülüyor
  • Linoleik asit: Zeytin yağı, ayçiçeği yağı gibi yağların tüketilmesi
  • Kreatin monohidrat: enerji metabolizmasında yer alan organik bileşik
  • Asetil-L-karnitin: Doğal bir madde
  • İnozin: Antioksidan etkilidir.
  • Hiperbarik oksijen: Vurgun yiyen dalgıçlarda başarı ile kullanılan basınç odalarının MS’teki etkisi belirsizdir.

c- Manipülatif ve Beden Egzersizleri

  • Hippoterapi: Hastanın pasif olduğu tedavi edici at binme egzersizleri
  • Yoga:
  • Masaj tedavisi
  • Akupunktur: Çin akupunkturu, elektroakupunktur
  • Progresif kas gevşeme tedavisi:

d- Enerji Tıbbı

  • Nöral tedavi: Lokal anestetik enjeksiyonu İle akupunkturun bir formu
  • Naturopatik tıp

II- MS tedavisinde kullanım için yeterli veri olan ATT’ler :

a-    Kannabinoidler:

Marihuana (Cannabis indica, hint keneviri) Keyif verici bir madde olduğu kadar tıbbi amaçlarla da kullanılabilen Avrupa ve Amerika’da birkaç farklı formu bulunur. Oral kannabinoid ekstraktı (OKE), sentetik tetrahidrokannabinoid (THC), sentetik oromukozal spray (Sativex). Sokak kullanımındaki kannabis sigara içiminin hastalıklarda etkili olup olmadığı bilinmemektedir. Kannabis birincil ya da ikincil ilerleyici MS formlarında ve ataklarla giden MS'te denenmiştir. Spastisite semptomları ve ağrıya kısmen etkili bulunmuştur (A kanıt düzeyi). Mesane semptomlarına kısmen etkili, ellerdeki titremeye etkisizdir. Anksiyete, sıkıntı, uyku, yaşam kalitesi ve yorgunluk üzerine etkisi ise belirlenememiştir. İyi tolere edilir, ciddi yan etki nadirdir. Mide-barsak sisteminde yan etkileri olabilir.  Kas ağrıları, kaslarda sertlik, idrar yolu veya akciğer enfeksiyonları psikiyatrik yan etkiler, görsel hallusinasyonlar olabilir.

Medikal marihuana kullanımının psikopatolojik etkilenme, bağımlılık, kognitif-bellek yıkımı açılarından önemli sonuçları olmadığını bildiren çalışmalar vardır. Ancak bu çalışmaların sürelerinin kısa olduğunu ve sonuçların tutarlı olmadığını akılda tutmak gerekir. Tıbbi amaçla da olsa düzenli kullanımının bilişsel işlevleri kısmen bozabileceği, beyinde bazı yapısal değişiliklere yol açabileceğine dair yayınlar da vardır. Ülkemizde tıbbi amaçlarla marihuana kullanımı söz konusu değildir. Bu amaçla üretilmiş ilaçlar ülkemizde bulunmamaktadır.

II- Diğer ATT

  • Gingko Biloba: Kronik MS yorgunluğuna etkili, ancak bilişsel işlev bozukluğuna etkisiz bulunmuş.
  • Refleksoloji: Parestezilere olumlu etkisi olabilir. Ağrı, yaşam kalitesi, engellilik, spastisite, yorgunluk, bilişsel işlev bozuklukları, mesane ve barsak işlev bozuklukları, depresyon, anksiyete, uykusuzluk üzerine etkileri ise bilinmemektedir.
  • Arı zehiri (Apiterapi): Hastanın günlük olarak giderek artırılan dozlarda belli cins arılara sokturulması ile uygulanan bu tedavi de MR lezyon sayısı-hacmi, atak sayısı, dizabilite, yorgunluk ve yaşam kalitesini iyileştirmede etkisizdir.
  • Manyetik tedavi:  Yorgunluk üzerine olumlu etkili, ancak depresyona etkisizdir.
  • Düşük yağlı diyet + Omega-3 desteği: Atak, dizabilite, yorgunluk, MR lezyonları, yaşam kalitesine etkisiz bulunmuştur.

Sonuç olarak Amerikan Nöroloji Derneğinin Yönergesine göre MS’te ATT kullanımı hastalık gidişi üzerine anlamlı bir etkiye sahip değildir. Ancak bazı belirtilerde ılımlı iyileşmeler sağlayabilir. En önemli olumlu etkisi yaşam kalitesi üzerinedir. Genellikle ATT ile ilişkili ciddi yan etkiler görülmez. İmmünomodülatör tedaviler ile ATT kullanımı hakkında çok az çalışma olduğu için bu konuda yeterli bilgi birikimi yoktur.

27 Ekim 2014 tarih ve 29158 Sayılı Resmî Gazete’de Sağlık Bakanlığı “GELENEKSEL VE TAMAMLAYICI TIP UYGULAMALARI YÖNETMELİĞİ”ni yayınlanmıştır. Böylece ilk kez ATT resmi otoriteler tarafından tanınmış olmaktadır. Bu yönetmeliğin önemli noktaları aşağıdaki gibi özetlenebilir:

  • Uygulama sertifikalı doktor ya da diş doktoru tarafından ruhsatlı uygulama merkezlerinde yapılabilir. Önceden belirlenmiş uygulamalardan başka işlem yapılamaz.
  • Uygulamalar “Bilim komisyonu” tarafından yönlendirilir. Bu komisyon uygulama esaslarına ilişkin aydınlatıcı, bilimsel ve teknik çalışmalar yapar, görüş bildirir.

Yönetmelikte müzikoterapi, hipnoz, refleksoloji, ozon uygulaması, osteopati, proloterapi, mezoterapi, larva uygulaması, kupa uygulaması, kayropraksi, homeopati, sülük uygulaması, fitoterapi, apiterapi, akupunktur ilkeleri belirtilmiştir.

Görüldüğü gibi aktarlar, hocalar, mahalle aralarında bir çok şeyi bildiğini iddia eden kişiler, şifalı sular/bitkiler/yapma ilaçlar satan kişiler, otacılar ve hatta sertifikalı ve ruhsatlı olmayan tıp doktorları sağlık bakanlığının kabul edeceği uygulamalar olmaktan uzaktır.

Hangi Tedaviler Denemeye Değer?

Bir ATT kullanmayı düşünen hastaların dikkat etmesi gereken pek çok husus vardır. Çünkü bu alan kötüye kullanıma, şarlatanlığa çok açıktır. Alternatif tıp uyguladığını iddia eden bir çok kişi yanıltıcı bilgilerle hastaları istismar etmektedir. Özellikle bu tür uygulamaların hiçbir denetime tabi olmaksızın fiyatlandırıldığına ve sıradan ilaçlardan çok daha pahalı olduğuna dikkat edilmelidir. Tüm dünyada ATT’lerin bitkisel maddeler olarak sunulmalarından ötürü sağlık otoriteleri değil de, tarım bakanlıkları ve benzeri kuruluşlar tarafından ruhsatlandırılmaları denetimden kaçabilmelerinin önemli bir yolu olmaktadır. Öyleyse nelere dikkat etmeliyiz?

  • Tedavi nedir?
  • Neler içermektedir?
  • Nasıl çalışmaktadır?
  • Riskleri var mıdır?
  • Yan etkileri var mıdır?
  • Etkili midir? Kanıt sorulmalıdır.
  • Maliyeti nedir?

Bir ATT denemeye karar veren, sağlığının ve kesesinin güvencede olduğundan nasıl emin olabilir? Bazı ip uçları şöyledir:

  • İlk görüşmede sunulanı kabul etmeyin
  • Tedaviyi doktorunuzla konuşun
  • Tedaviyi kullanmış diğer insanlarla konuşun
  • Tedaviyi sunanın arka planını araştırın
  • Doktorunuzla birlikte çalışmayı reddeden kişilerden kaçının
  • Toplam maliyeti en baştan öğrenin

Kırmızı bayraklar

  • Promosyon: Tele-pazarlama, e-posta, dergi reklamları, bilgilendirici reklamlar, yeni makale şeklinde gizlenmiş reklamlar
  • Büyük iddialar: Tam şifa
  • Kaynak: Tek sunucu
  • İçerik: İçindekiler yazılmış mı? Gizli formül mü iddia ediliyor?
  • Yeminli ifadeler: Özellikle ad-soyad baş harfleri, küçük ad, isimsiz ise..
  • Paranızı geri verme garantisi veriliyorsa
  • Önemli kişilerin ismi sık sık kullanılıyorsa: Paravan isim-Dr Mehmet Öz gibi…

Doç. Dr. Muhteşem GEDİZLİOĞLU
Bozyaka Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nöroloji Kliniği
2001-2006 yılları arasında İzmir MS Derneği Başkanı

Anasayfa Geri Dön
MS Etkinlikleri

Dernek Etkinliklerimiz

Yaklaşan herhangi bir etkinlik bulunamadı

Önceki Etkinlikler